Қурҳони Карим суҳбатида
}إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ {
«Албатта бу Қурҳон энг тўғри йўлга ҳидоят қилур»
Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм
آمَنتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ
Сизларга рухсат беришимдан олдин унга иймон келтирдингларми?
Аллоҳнинг Китобидаги мана бу оятлар замонлар ўтиши билан номлари, вақтлари, маконлари ҳар қанча ўзгарса ҳам, лекин одамларнинг оғзини ёпишга мажбурлашда, ҳақ калимасини айтишдан тўсишда, ҳақни айтувчи одамларни улардан рухсат сўраш ва айтишга мажбур қилишда, ҳатто иймон келтиришда рухсат сўрашга мажбур қилишда, кейин Аллоҳнинг йўлига даъват қилаётганларни таъқиб қилишда, уларга суиқасд қилиш, ҳалок қилиш, террор иши билан шуғулланиш каби сифатлар билан сифатлашда золимларнинг воқеъи бир-бирига ўхшаб кетишини баён қилади. Мана бу буюк оятларни бир ўйлаб кўрайлик. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло Мусо алайҳис-саломни Фиръавнга ва унинг қавмига юборди. Мусо алайҳис-салом уларни оламларнинг Роббиси бўлган Аллоҳга даъват этди. Золим Фиръавнга ўзидан бошқа худонинг бўлиши жуда улкан бўлиб кўринди. Мусодан ўз даъвосининг исботига ҳужжат-далил келтиришни талаб қилди:
إِنْ كُنتَ جِئْتَ بِآيَةٍ فَأْتِ بِهَا إِنْ كُنتَ مِنْ الصَّادِقِينَ ,601-
- «Агар сен ростгўйлардан бўлсанг, унда далилингни келтир». [7:106]
Фиръавн Мусода даъволарининг исботига далил йўқ деб ўйлади. Лекин унинг гумони чиппакка чиқди, Мусо ўз Роббисининг оятларини, далилларини келтирди, унинг таёғи юрадиган илонга айланди. Унинг қўли чўнтагидан чиқарилган заҳоти худди қуёш нуридек шуъла сочадиган қизиган оқ нарсага айланди. Фиръавнга бу нарса сеҳр бўлиб кўринди. У Мусонинг ҳужжатини, далилларини бекор қилиш учун сеҳргарларни тўплади. Аллоҳ Таоло сеҳргарларни Мусо алайҳис-салом билан Фиръавн ва унинг қавми тўпланадиган байрам кунида тўпланишини хоҳлади:
قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى ,95-
- «У айтди: «Сизларни тўпланиш учун ваъда қилган кунинглар зийнат куни – байрам кунидир ва одамлар кундуз куни тўпланурлар». [20:59]
Бу иш Аллоҳ Таоло Фиръавнни одамлар олдида шарманда қилиши учун қилинган эди.
Учрашув бўлиб ўтди. Мусо алайҳис-саломнинг ҳужжат-далиллари яққол зоҳир бўлиб намоён бўлди. Сеҳргарларнинг сеҳри ботил бўлди. Улар ишнинг ҳақ эканини, Мусо келтирган нарса сеҳр бўлмай, Мусонинг ростгўйлигини, Худо томонидан юборилган элчи эканини тасдиқлагувчи ҳужжатлигини билдилар. Сеҳргарлар иймон келтириб, сажда қилиб йиқилдилар:
قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِينَ ,121- رَبِّ مُوسَى وَهَارُونَ ,221-
- «Улар: «Биз оламларнинг Роббиси, Мусо ва Ҳоруннинг Роббисига иймон келтирдик» деб айтдилар». [7:121-122]
Мана шу ерда Фиръавнга жуда катта мусибат бўлди. Бу ҳолат унга ҳар бир нарсани тор-мор қилиб юборадиган чақмоқдай бўлди. Мусонинг ҳужжатларини барбод қилиш учун ҳозирланган сеҳргарлар, Мусонинг ростгўйлигини инкор этишга гувоҳ бўладиган сеҳргарлар, уларга ҳақ зоҳир бўлган пайтда, улар Мусонинг ҳақ эканини, Роббил оламин томонидан юборилган пайғамбар эканини, унинг айтаётган нарсаси ҳақ эканини, ҳақдан ўзга нарсалар фақат адашишлик-залолат эканини исботлагувчи гувоҳларга айландилар.
Одамлар кўз ўнгида Фиръавн ўзи таклиф қилган учрашувнинг натижасини қабул қила олмади. У саркашлик қилди, такаббурлик қилди, айтган гапидан қайтди, у гумон қилган, ўйлаб қўйган гаровидан қайтди. У ғазаб отига минди. Сеҳргарлар нечун мендан рухсат сўрамасдан иймон келтирди? - деди:
قَالَ فِرْعَوْنُ آمَنتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ ,321-
- «Фиръавн айтди: «Сизларга рухсат беришимдан олдин унга иймон келтирдингларми?». [7:123]
Фиръавн сеҳргарлар иймон келтириш учун ундан рухсат сўрашларини хоҳлади. Унинг бу қилган иши худди бугунги кундаги золимлар, Исломга даъват қилувчи одамлар улардан рухсат сўрашларини истаганларидек эди. Уларнинг кўзлари кўр бўлгандан кейин, қалблари ҳам кўр бўлган. Аллоҳ уларни йўқ қилсин! Қаерга ҳам борардилар?! Мана шундан кейин Фиръавн сеҳргарларни Мусога ёрдам беришда айблади. фиръавн сеҳргарларга сеҳр илмини ўргатган энг каттаси деб Мусога туҳмат қилди. Фиръавн:
إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمْ الَّذِي عَلَّمَكُمْ السِّحْرَ ,17-
- «Мусо сизларга сеҳр илмини ўргатган энг каттанглардир». [20:71]
деди. Кейин Фиръавн сеҳргарлар Мусо билан биргалашиб шаҳар тўғрисида хуфёна тил бириктиришган, одамлар учун ёмонликни ўйлаб чиқишган, одамларни террор қилиш учун, шаҳарларни харобага айлантириш учун келишиб олганлар, токи одамлар бу ердан қўрқиб қочиб кетишга мажбур бўлсинлар деган бўҳтонни юритди:
إِنَّ هَذَا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا مِنْهَا أَهْلَهَا ,321-
- «Албатта бу шаҳарда унинг аҳолисини чиқариш учун олиб борган макринглардир». [7:123]
Мана бу нарса ҳозирги замон фиръавнлари такрорлаётган гапнинг айни ўзидир. Улар амри-маъруф, наҳий-мункар қилаётган, динини маҳкам ушлаётган, золимларни қайтараётган, Ислом ҳукмларини ер юзида татбиқ қилишга ҳаракат қилаётган мўмин, содиқ одамларни, одамларнинг тинчлигини ўйлаётган, одамларнинг офиятини ўйлаётган одамларни «улар харобага солувчи, террорист, одамларни қўрқитишга сабабчи бўлганлар» деб сифатлай бошладилар.
Аллоҳга даъват қилиш ўтмишда ҳам, ҳозирда ҳам, бундан кейин қиёматгача ҳам Аллоҳнинг душманларига жуда оғир ботади. Ҳақ калимаси уларнинг қулоғига худди бўйинларига тушаётган қиличдек бўлиб туюлади. Улар аввалги маслакдошлари бошига тушган мусибатдек қора кунни кутиб яшайдилар.
Мен шошилинч берилган бу тафсирни хотималашдан илгари сеҳргарлар мавқифида ҳосил бўлган муҳим инқилобни эслатиб ўтишни лойиқ деб билдим. Фиръавн уларни чақирган пайтида, ишнинг бошланишида уларнинг бор ҳимматлари Фиръавн томонидан улар қўлга киритадиган эваз-ҳақ бўлган, агар улар Мусонинг устидан ғолиб бўлиб, уни ботилга чиқаришса. Фиръавн уларга ўзига яқинлаштириш мукофотини ваъда қилган:
قَالُوا إِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ ,311- قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ لَمِنْ الْمُقَرَّبِينَ ,411-
- «Улар айтдилар: «Агар биз ғолиб бўлсак, албатта бизга мукофот бўладими?». Фиръавн: «Ҳа, мукофот бўлади ва албатта сизлар менга яқин кишилардан бўласизлар» деди». [7:113-114]
Улар кофир бўлган ҳолларида уларнинг бор ҳолатлари шундай эди. Улар иймон келтиришгач, нафслари поклангач, қалблари хотиржам бўлгач, Фиръавннинг қўрқитиши, таҳдид солиши, зулм ўтказишидан қўрқмадилар. Фиръавн уларни қаттиқ азоб бериш билан қўрқитди, таҳдид солди:
فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ ,17-
- «Албатта сизларнинг қўл-оёқларингни қарама-қаршисига кесаман ва хурмо дарахтларининг шохларига осиб қўяман». [20:71]
Лекин бу таҳдид уларга куч-қудрат, буюклик ато қилди ва иймонларини зиёдалаштирди. Фиръавннинг таҳдидларига қарши берган уларнинг жавоблари худди уларнинг иймони каби буюк бўлди. Улар айтдилар:
فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ إِنَّمَا تَقْضِي هَذِهِ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا ,27-
- «Нимага ҳукм қилсанг қилавер, сен фақат мана шу дунё устидангина ҳукм қила оласан». [20:72]
Яъни дунё уларнинг олдида арзимас нарсага айланди. Улар етадиган жиҳоднинг буюк савоби олдида дунё ҳеч бир қийматга эга бўлмайдиган нарсага айланди. Улар кофир бўлган ҳолларида уларнинг энг биринчи сўраган нарсалари Фиръавндан оладиган мукофотлари бўлган. Улар дунёнинг бутун ҳолатига нисбатан таққослаганда ҳеч бир нарсага тўғри келмайдиган мукофотдан бошқа нарсани умид қилмаганлар. Энди улар ҳозир иймон келтирганларидан кейин дунёнинг бутун ҳолати, барча неъмат-матолари билан бирга уларнинг кўзларида арзимас нарса бўлиб қолди. Улар кечасию кундузи фақат Аллоҳнинг розилигига кўз тикиб, кенглиги осмону ернинг кенглигига баробар, тақводорлар учун тайёрлаб қўйилган жаннатга кўз тикиб юришдан бошқа нарсага интилмай қўйдилар.
Иймоннинг инсон қалбига берадиган тирик, жонли таъсири мана шудир. Исломнинг буюк даъватчиларида шундай бўлиши вожиб. У Аллоҳнинг Китоби, Расулининг суннатига уларни бардавом, мустаҳкам боғлаши лозим. Улар душманлари олдида тоғлардан ҳам барқарорроқ бўлишлари лозим. Аллоҳнинг йўлида дунё улар учун арзимас нарса бўлиши, душманлари уларни «террорчилар, бузғунчилар» деб сифатлаши уларга зарар қилмаслиги лозим. Бу қадимги ва янги бўҳтонларки, ўтмишнинг фиръавнлари уни қандай айтган бўлса, бугунги куннинг фиръавнлари ҳам уни шундай такрорлайдилар. Бу нарса уларнинг ҳеч нарсага арзимаслигига, тубанлигига далилдир ва мўминларнинг ҳужжати олдида уларнинг ҳужжати ҳеч бир нарсага арзимайдиган нарса эканлигига далилдир.
وَيُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ ,7-
- «Аллоҳ Таоло ҳақни Ўз калималари билан ҳақ қилишни ва кофирларни натижасиз, оқибатсиз қолдиришни хоҳлайди». [8:7]